Inloggen

. . . Tuin-huisje . . . Zooeasy . . . Quiko . . . Giantel . . . Bird shop . . . EdiaLux . . . J & J . . . Quiko . . . Easyyem . . . Heesakkers . . . Bird Suppply . . . Vogelvreugd . . . Elector . . . Houten kweekkooien . . . Vaesen . . . Comed . . . Kweekkooi.be . . . kaf o matic . . . Han Lucas . . .

Het verenkleed van onze vogels

Agaat pastel rood mozaiek 1




Het verenkleed van onze vogels.                                  

 

De meest opvallende en tegelijk de meest unieke aanpassing van vogels om te vliegen, is ongetwijfeld het verenkleed. Over dit onderwerp valt zeer veel te vertellen, meer nog, het zou een eindwerk op zichzelf kunnen zijn. De reden hiervoor moeten we zoeken bij de functies die veren vervullen: isolatie, aërodynamische functie, communicatie, camouflage, geluidsproductie, hoorfunctie, bescherming, hygiëne, waterafstoting, watertransport, tastorgaan… Het is dus duidelijk dat het aantal functies enorm groot is, wat met zich meebrengt dat veren in allerlei vormen en gedaanten voorkomen. Ik zal me dan ook beperken tot een korte inleiding over de bouw van veren en een bespreking van de vliegfunctie van de veren.Het hoofdbestanddeel van veren is keratine, een eiwit waaruit ook de schubben van reptielen gemaakt zijn. Dit doet wetenschappers vermoeden dat veren uit schubben geëvolueerd zijn, wat tegelijk bewijst dat vogels van de reptielen afstammen. Een belangrijke eigenschap van keratine is dat het bestand is tegen eiwitvernietigende enzymen zodat de levensduur van een veer, die enkel uit dood materiaal bestaat, relatief lang is.

  Donsveer Dekveer Slagpen Staartpen
afbeelding Donsveer Dekveer Slagpen Slagpen
functie

* isolatie
* water afstoten   door luchtlaag tusse donsveertjes

* aërodynamische vorm
* isolatie
* water afstoten
* stuwkracht
* lift
* sturen
* lift
* balans en stabiliteit
* remmen

Bij een indeling volgens structuur kunnen we veren grofweg in vier grote groepen indelen: de donsveren, de dekveren (of contourveren), de slagpennen en de staartpennen.
De drie laatste types van veren zijn gelijkaardig wat hun bouwpatroon betreft. Ze zijn met de spoel ingeplant in een huidzakje, de veerfollikel. De spoel (calamus) is het holle, onderste gedeelte van de schacht (de `hoofdas' van de veer). Aan weerskanten van de schacht bevindt zich de vlag, die bestaat uit baarden, zijtakken van de schacht. Dwars op de baarden staan de fijne baardjes, die enkel met de microscoop zichtbaar zijn. Op de naar boven wijzende baardjes staan haakjes die ingrijpen op de baardjes van de bovenliggende baard. Dit maakt dat de veer een flexibel, mooi aaneengesloten geheel vormt zonder spleten, wat noodzakelijk is bij het vliegen. De donsveren zijn anders van bouw. De baarden zijn er niet bevestigd aan een centrale schacht, maar schieten uit de spoel omhoog. Ze hebben ook vertakkingen, maar deze grijpen niet met een haaksysteem op elkaar in.

veer

Op de vleugels treffen we zowel dekveren als slagpennen aan. Langs de buitenkant van de vleugel staan 9 tot 12 hoofdslagpennen (handpennen of primaire slagpennen). Deze veren hebben een lange schacht en zijn bevestigd aan de `hand' van de vleugel. Ze zijn stevig en tegelijk heel soepel vermits ze lucht moeten wegdrukken bij de neerwaartse slag en lucht moeten doorlaten bij de opwaartse slag. De vlag is asymmetrisch: de smalle buitenvlag ligt over de brede binnenvlag van de naastgelegen veer. De hoofdslagpennen staan in voor het leveren van stuwkracht tijdens het vliegen. Bij uilen zijn de baarden aan het uiteinde van de handpennen extra lang, gebogen en goed gescheiden zodat de turbulentie verminderd wordt en ze in volledige stilte hun prooi kunnen benaderen.

veren  donsveren

Meer naar de binnenkant van de vleugel, ter hoogte van de ellepijp, zijn de secundaire slagpennen (armpennen) aangehecht. Hun aantal varieert sterk (van 6 bij kolibries tot 40 bij albatrossen), maar de meeste vogels hebber er ongeveer 15. De armpennen zorgen voor de lift (de opwaartse kracht) tijdens het vliegen.
Over de hand- en armpennen zijn de dekveren (contour- of lichaamsveren) gelegen. Ze vullen de gaten en geven de vleugels - vooral ter hoogte van de armpennen - de typische aërodynamische vorm (zie ook: De liftkracht). De dekveren worden verdeeld in vier groepen: de primaire, de grote, de middelste en de kleine dekveren.
Ter hoogte van de eerste vinger (de duim) zijn de drie duimvleugels of alula's aangehecht. Deze korte veren spelen een belangrijke rol bij het vermijden van turbulentie over de vleugel tijdens het vliegen.
Veren bestaan uit dode cellen en worden dus niet via de stofwisseling gevoed. Met andere woorden, veren verslijten snel, ondanks hun stevige bouw en beschadigingen kunnen niet hersteld worden. Om het slijtproces te vertragen, besteden vogels veel tijd aan het verzorgen van hun verenkleed. Een vogel in rust zie je vaak zijn veren herschikken waarbij hij de vliegveren door zijn snavel haalt om de spleten in de vlag te dichten. Bovendien hebben vogels aan hun staartbasis een klier, de staartwortelklier, die een wasachtige substantie uitscheidt. Deze vette stof wordt met de snavel over de veren verspreid om ze proper, stevig en flexibel te houden. De substantie heeft ook een isolatie-, antibacterie- en waterafstotingsfunctie. Om niet uit te drogen, moeten vogels zich regelmatig baden.
Ondanks al deze verzorgingstechnieken, moet het verenkleed toch eenmaal per jaar verwisseld worden. Sommige vogels wisselen zelfs meerdere keren per jaar hun 'outfit'. Bij de meeste vogelsoorten worden de veren op de vleugels geleidelijk aan vervangen, zodat ze hun vliegvermogen blijven behouden. Eenden en ganzen wisselen echter al hun veren tegelijkertijd, zodat ze eenmaal per jaar aan de grond of op het water moeten blijven. De groei van nieuwe veren kost heel veel energie aan vogels. De rui vindt daarom meestal in de late herfst plaats, een relatief kalme periode voor vogels

. . . Tuin-huisje . . . Zooeasy . . . Quiko . . . Giantel . . . Bird shop . . . EdiaLux . . . J & J . . . Quiko . . . Easyyem . . . Heesakkers . . . Bird Suppply . . . Vogelvreugd . . . Elector . . . Houten kweekkooien . . . Vaesen . . . Comed . . . Kweekkooi.be . . . kaf o matic . . . Han Lucas . . .