Inloggen

. . . Tuin-huisje . . . Zooeasy . . . Quiko . . . Giantel . . . Bird shop . . . EdiaLux . . . J & J . . . Easyyem . . . Heesakkers . . . Vogelvreugd . . . Elector . . . Vaesen . . . Comed . . . Kweekkooi.be . . . kaf o matic . . . Witte Molen . . .

Cursus Deel 4 : De erfelijkheid .

veren  donsveren

ERFELIJKHEID :                          Deel 4 :

 Doelstelling : 

Iedereen die met kleurkanaries te maken krijgt, of het nu om het kweken, tentoonstellen of keuren gaat, kan niet om dit eerste hoofdstuk heen. Hierin kan men zich oneindig ver verdiepen. Men kan verder ingaan op de celstructuur, de juiste ligging van de genen op de chromosomen, enz. .. Ieder die dit wenst kan hierin interessante doch moeilijk te verteren informatie krijgen. Toch moet men, als wij de vererving bij de kleurkanaries willen volgen, de basisprincipes van de erfelijkheidsleer onder de knie krijgen.Heel veel leven op aarde ontstaat doordat een mannelijke zaadcel versmelt in een vrouwelijke eicel. Deze laatste ontwikkelt zich verder door celdeling. In deze cel zitten chromosomen. Op deze chromosomen zitten dan weer genen.   Deze genen zijn nu juist voor ons het belangrijkst, omdat zij de dragers zijn van alle erfelijke factoren. Het zijn bijgevolg deze genen die de band vormen tussen de jongen en hun ouders. De eigenschappen (bij het genotype, niet bij het fenotype) van de nakomelingen worden verder bepaald door voeding, huisvesting, klimaat, e.d.

De vogel die wij zien met alle uiterlijke kenmerken, noemen wij het FENOTYPE. Als voorbeeld nemen we een groene kanarieman verervend voor pastel. Het fenotype is hier groen, omdat van buiten uit niet te zien is dat hij verervend of anders gezegd, split is voor pastel.

Naast het fenotype, zeg maar de uitwendige verschijningsvorm, spreekt men over het GENOTYPE. Het genotype is zoals de naam het al laat vermoeden, het type zoals de genen dit bepalen. Nemen we terug hetzelfde voorbeeld als daarnet, dan zien we dat onze groene man / pastel als fenotype groep is zonder meer, maar als genotype in staat is de pastelfactor verder door te geven aan zijn nakomelingen.

U ziet, Dit is allemaal te voornaam om er als keurmeester geen aandacht aan te besteden.Een kleurkanarie keurmeester moet geen natuurkundige of bioloog zijn, dat hoeft ook niet, maar hij moet toch een zekere basiskennis over erfelijkheid bezitten. Dit moet om zich op keuringen, lezingen of leeravonden ook op dit gebied te kunnen verantwoorden.Daarom, en vooraleer met de eigenlijke cursus te starten, volgt dan ook eerst een kleine beschouwing,hoofdzakelijk over de erfelijkheid bij kleurkanaries.

Algemeenheden, zoals de wetten van Mendel of de verschillende celdelingen en noem maar op, worden geacht gezien te zijn in de algemene cursus over vererving die elk kandidaat vooraf moet gevolgd hebben. We komen er dus verder niet specifiek op terug !We weten reeds uit de cursus van genetica of erfelijkheidsleer, dat de meester levende wezens zijn samengesteld uit miljoenen lichaamscellen, dus ook onze vogels.

Regelmatig sterven er cellen af, maar terzelfder tijd komen er nieuwe bij. Het voornaamste wat wij moeten onthouden over de inhoud van de cellen is dat er zich in hun celkern een bepaald aantal chromosomen bevinden met daarop zittend de genen. Die de dragers zijn van al onze erfelijke eigenschappen. Op ieder chromosoom bevinden zich duizenden genen.Het aantal, de samenstelling en de inhoud van die chromosomen is afhankelijk en veranderlijk bij elk levend wezen.Een mens bezit er normaal 46, een grasparkiet 26, en een kanarie 18.

Ze komen voor in HOMOLOGE PAREN, die in overeenstemming met elkaar zijn opgebouwd. Een chromosoom bestaat uit twee identieke chromatiden en bezit de vorm van een ineengevlochten spiraal. Een kanarie bezit dus 9 paren (dus 36 chromatiden) 

Een paar chromosomen zijn GESCHACHTS CHROMOSOMEN. E acht anderen noemt men AUTOSOMEN. Op de geslachtschromosomen. De acht anderen noemt men AUTOSOMEN. Op de geslachtschromosomen liggen alle eigenschappen of factoren, die volgens het geslacht van de vogel, man of pop, vererven. Deze factoren zijn vastgekoppeld aan het geslachtschromosoom X.

Een man bezit twee geslachtschromosomen : XX.

Een pop bezit 1 geslachtschromosoom X en 1 is ledig, nl. Y.

Deze factoren of eigenschappen vererven geslachtsgebonden.

Alleen bij volgels en vlinders heeft de man XX en de pop XY,

Bij alle andere levende wezens is het net andersom : mannelijk is XY, vrouwelijk is XX. 

In formulevorm :

 

Man =   X/ alle geslachtsgebonden verervende factoren

             X/ alle geslachtsgebonden verervende factoren 

Voorbeeld 1 : Een agaat pastelman =   X/ agaatpastel

                                                            X/ agaatpastel 

Voorbeeld 2 : Een agaat pastelman split isabel = X/ agaatpastel

                                                                         X/ isabelpastel 

 

pop =  X/ alle geslachtsgebonden verervende factoren

            Y/  ledig 

Voorbeeld : een agaat pastelpop = X/ agaatpastel

                                                      Y/ 

Uit bovenstaand blijkt dat een pop in tegenstelling tot een man NOOIT verervend kan zijn voor zulke factoren !!! 

Een pop is altijd fokzuiver of HOMOZYGOOT voor geslachtsgebonden factoren. M.a.w. al de geslachtsgebonden eigenschappen die ze bezit toont ze ook in haar uiterlijk. Ook mannen kunnen fokzuiver zijn voor deze factoren, maar die moeten beide chromosomen van het paar een gelijk bezit vertonen, zoals de agaat in voorbeeld 1.

Bezit een man evenwel op zijn tweede chromosoom een andere factor, zoals in voorbeeld 2 (isabel), dan is die man niet fokzuiver (= HETEROZYGOOT) voor die bepaalde factor of eigenschap. Hij zal dus de agaatfactor als sterkste uiterlijk tonen, terwijl hij de isabel factor als zwakste van de twee latent of onzichtbaar, maar verervend, in zich zal dragen (= split). Deze man kan dus zowel gameten vormen voor agaatpastel als voor isabel pastel !Gameten zijn, ter verduidelijking, ei- of zaadcellen met een half aantal chromosomen, dus juist voor de bevruchting. Een cel na de bevruchting noemen we zygoot.

Men kan stellen dat agaat DOMINANT (= overheersend) is t.o.v. isabel of anders gezegd : isabel is RECESSIEF (= terugtredend) t.o.v. agaat.

Naast dat ene paar geslachtschromosomen bevat een kanariecel, zoals reeds aangehaald, nog acht autosome-chromosomenparen.

Kleur en tekening worden bij de kleurkanaries geregeld door slechts een vijftiental verschillende factoren. Enkele ervan bevinden zich, zoals we zojuist hebben gezien, op de geslachtschromosomen en vererven dus geslachtsgebonden. Factoren die op een zelfde chromosoom liggen noemen we GEKOPPELDE FACTOREN, en hoe dichter ze bijeen liggen, hoe sterker ze gekoppeld zijn (fig. 4).

De overige factoren bevinden zich verspreid over de verschillende autonome chromosomen, ze zijn dus meestal niet met elkaar gekoppeld en vererven onafhankelijk van elkaar. We noemen ze ONAFHANKELIJK VERERVENDE FACTOREN. Ze komen voor bij man en pop, zonder onderscheid.

Onafhankelijk verervende factoren kunnen wel invloed uitoefenen op elkaar. Ze zijn in staat elkaars werking te maskeren of te verhinderen en ook kunnen ze jun verschillende werkingen in een vogel verenigen 

Voorbeeld :

Een gele kanarie die ook de dominant-wit factor krijgt, wordt uiterlijk dominant wit. Het geel blijft evenwel gemaskeerd aanwezig. 

Waar we gekoppelde factoren aanduiden op een volle deelstreep, doen we dit hier bij onafhankelijke verervende met een onderbroken deelstreep per factor.

Merk evenwel op dat bij autosome chromosomenparen ook in uitzonderlijke gevallen gekoppelde factoren kunnen voorkomen. Ze worden hier dan ook op een zelfde deelstreep geschreven.O.a. roodfactor en geelfactor, die altijd gekoppeld blijven, omdat hun genen ook praktisch naast elkaar liggen o.a. een zelfde autosoom chromosoom. 

Voorbeeld 1 : Roodagaat-pastel opaal ino man =  

                        X/ agaat-pastel opaal ino geelrood

                        X/ agaat-pastel opaal ino geelrood 

Voorbeeld 2 : Roodagaat-pastel opaal ino pop =

                        X/ agaat-pastel opaal ino geelrood

                        Y/                    opaal ino geelrood

. . . Tuin-huisje . . . Zooeasy . . . Quiko . . . Giantel . . . Bird shop . . . EdiaLux . . . J & J . . . Easyyem . . . Heesakkers . . . Vogelvreugd . . . Elector . . . Vaesen . . . Comed . . . Kweekkooi.be . . . kaf o matic . . . Witte Molen . . .